بررسی ساختاری و محتوایی خطابه در عصر مملوکی

تعداد 114 صفحه در فایل انشاریافت

چکيده:

خطيبان عصر مملوکي از طريق فن خظابه که وسيله ارتباط بين آنها و مردم بوده آنها را به دفاع از وطن که هجوم دشمنان باعث ويراني و آشفتگي اوضاع آن شده بود، دعوت مي‌کردند و علاوه بر اين خطيب با سخنراني‌هاي ديني هدايتگر مردم به سمت تکامل و رسيدن به کمال مطلوب شدند و انسان را از غرق شدن در لذات دنيوي و گمراهي دور مي‌ساختند.

فن خطابه در عصر مملوکي منحصر به خطابه‌هاي ديني و بعضي مناسبات همگاني شد و خطبه‌هاي اين عصر، تقليدي از خطبه‌هاي عصرهاي پيشين خود بود و در آن نوآوري وجود نداشت و به صورت في‌البداهه ايراد نمي‌شد که همين باعث عدم رونق آن در اين عصر شد.

هنرنمايي خطيبان در استشهاد به قرآن کريم و بهره‌گيري از مفهوم ومضامين آن، بسيار است. و همچنين نهج‌البلاغه به سبب داشتن مضامين اخلاقي و اجتماعي بر گفتار خطيبان عصر مملوکي تاثير چشمگيري داشته است بطوري‌که عين کلام حضرت (ع) و يا مفهوم سخنان ايشان را در خطبه‌هاي خود بکار گرفته‌اند. علاوه بر اين دو کتاب ارزشمند، خطيبان در سخنراني‌هاي خود از احاديث نبوّي نيز وام‌گيري کرده‌اند.

 شرايط و اوضاع حاکم بر آن عصر نقش مهمي در شکل‌گيري خطابه داشته به گونه‌اي که در لابه‌لاي خطابه‌هاي آن دوره کلمات و عباراتي بکار گرفته شده که حاکي از اتفاق‌ها و رخدادهاي آن جامعه بوده است.

از مضامين برجسته خطابه در عصر مملوکي حمد و ستايش پروردگار ودرود و سلام به پيامبر اکرم (ص) است و مضامين قرآن کريم در آن بازتاب ويژه‌اي داشته که اين خود باعث زيبايي کلام خطيب مي‌شود و اينکه بخش چشمگيري از مضامين خطبه‌هاي عصر مملوکي دعوت مردم به رستگاري است.

از ويژگي‌هاي ساختاري خطابه در عصر مملوکي استفاده هنرمندانه و طبيعي از صنايع بلاغي به ويژه آرايه‌هاي قرآني، تناسب ميان موسيقي کلام و مضمون نثر و اسلوب ساده و غير متکلفانه است.

کليد واژه:  عصر مملوکي،خطابه، ويژگي‌هاي ساختاري، ويژگي‌هاي محتوايي، درونمايه‌هاي خطابه.

فهرست مطالب

 

عنوان                                                                                                                          صفحه

فصل اول:کلیات پژوهش

۱-۱- موضوع پایان‌نامه (شرح و بیان مسأله)……………………………………………………………………………………… ۲

۱-۲-پیشینه‌ی موضوع………………………………………………………………………………………………………………………. ۲

۱-۳-اهداف پایان‌نامه………………………………………………………………………………………………………………………… ۲

۱-۴-اهمیت، ارزش و کاربرد نتایج پایان‌نامه………………………………………………………………………………………. ۳

۱-۵-سوالات پایان‌نامه………………………………………………………………………………………………………………………. ۳

۱-۶-روش تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………… ۳

 

فصل دوم: خطابه

۲-۱. بخش اوّل: خطابه و سیر تحول آن تا عصر عباسی………………………………………………………………………. ۴

۲-۱-۱. مقدّمه …………………………………………………………………………………………………………………………… ۵

۲-۱-۲. خطابه در لغت ………………………………………………………………………………………………………………. ۶

۲-۱-۳.  خطابه در اصطلاح…………………………………………………………………………………………………………. ۶

۲-۱-۴.  موضوع خطابه……………………………………………………………………………………………………………….. ۷

۲-۱-۵.  اقسام خطابه………………………………………………………………………………………………………………….. ۷

۲-۱-۶.  اسلوب خطابه………………………………………………………………………………………………………………… ۷

۲-۱-۷.  انواع خطابه…………………………………………………………………………………………………………………… ۸

الف خطابه سیاسی…………………………………………………………………………………………………………………. ۸

ب خطابه دینی………………………………………………………………………………………………………………………. ۸

ج خطابه قضایی……………………………………………………………………………………………………………………… ۸

د خطابه لشگری…………………………………………………………………………………………………………………….. ۸

ه. خطابه اجتماعی………………………………………………………………………………………………………………….. ۸

و. خطابه محاضره……………………………………………………………………………………………………………………. ۸

ز. خطابه مناظره……………………………………………………………………………………………………………………… ۹

۲-۱-۸.  فواید خطابه…………………………………………………………………………………………………………………… ۹

۲-۱-۹.  تاریخچه خطابه……………………………………………………………………………………………………………… ۹

۲-۱-۱۰. خطابه در یونان……………………………………………………………………………………………………………. ۱۰

۲-۱-۱۱.  خطابه در عصر جاهلیت………………………………………………………………………………………………. ۱۱

۲-۱-۱۱-۱. منزلت و مقام خطیب در دوره جاهلی………………………………………………………………… ۱۱

۲-۱-۱۱-۲. اسلوب خطابه در دوره جاهلی……………………………………………………………………………. ۱۲

۲-۱-۱۱-۳. موضوعات خطبه‌های جاهلی………………………………………………………………………………. ۱۲

۲-۱-۱۲. خطابه در عهد اسلامی و عصر اموی……………………………………………………………………………… ۱۳

۲-۱-۱۲-۱. ویژگی‌های خطابه در صدر اسلام و عصر اموی……………………………………………………. ۱۴

۲-۱-۱۲-۲. تأثیر خطبه‌های امامان بر خطبه‌های عصر اسلامی……………………………………………… ۱۴

۲-۱-۱۲-۳. موضوعات خطابه در صدر اسلام…………………………………………………………………………. ۱۵

۲-۱-۱۳. خطابه در عباسی…………………………………………………………………………………………………………. ۱۶

۲-۱-۱۳-۱. علل بی‌رونقی خطابه در عصر عباسی………………………………………………………………….. ۱۶

۲-۱-۱۳-۲. چگونگی خطابه در عصر عباسی………………………………………………………………………….. ۱۷

بخش دوم: خطابه در عصر ممالیک…………………………………………………………………………………………………….. ۱۹

۲-۲-۱. پیشگفتار………………………………………………………………………………………………………………………… ۱۹

۲-۲-۲. واژه ممالیک…………………………………………………………………………………………………………………… ۲۰

۲-۲-۳.مدت زمان دوره ممالیک………………………………………………………………………………………………….. ۲۰

۲-۲-۴. تقسیم بندی دوره ممالیک……………………………………………………………………………………………… ۲۰

۲-۲-۵. اوضاع سیاسی عصر مملوکی…………………………………………………………………………………………… ۲۱

۲-۲-۶. اوضاع فرهنگی عصر مملوکی…………………………………………………………………………………………… ۲۲

۲-۲-۷. اوضاع اجتماعی عصر مملوکی…………………………………………………………………………………………. ۲۲

۲-۲-۸. اوضاع ادبی عصر مملوکی……………………………………………………………………………………………….. ۲۳

۲-۲-۹. شعردرعصرممالیک………………………………………………………………………………………………………….. ۲۴

۲-۲-۱۰. نقد و بلاغت………………………………………………………………………………………………………………… ۲۵

۲-۲-۱۱. نثر در دوره ممالیک……………………………………………………………………………………………………… ۲۵

۲-۲-۱۱-۱. نثر فنّی……………………………………………………………………………………………………………… ۲۶

۲-۲-۱۱-۱-۱. مکتوبات دیوانی……………………………………………………………………………………….. ۲۷

۲-۲-۱۱-۱-۲. نامه‌های ادبی………………………………………………………………………………………….. ۲۷

الف: نثر اخوانی……………………………………………………………………………………………………………. ۲۷

ب: فن مناظره و مفاخره………………………………………………………………………………………………. ۲۷

ج: مقامه‌نویسی…………………………………………………………………………………………………………… ۲۷

د:  فن داستان‌سرایی…………………………………………………………………………………………………… ۲۸

ه: خطابه در عصر مملوکی……………………………………………………………………………………………. ۲۸

*موضوع خطابه در عصر مملوکی……………………………………………………………………………. ۲۸

*علل ضعف و رکود در عصر مملوکی………………………………………………………………………. ۲۹

*تفاوت خطابه با نامه‌های مکتوب شده در این عصر ……………………………………………… ۳۰

*ویژگی‌های خطابه در عصر مملوکی……………………………………………………………………… ۳۰

*نامه‌های شبیه خطابه در این عصر……………………………………………………………………….. ۳۱

۲-۲-۱۱-۲. نثر علمی و یا تألیفی…………………………………………………………………………………………. ۳۲

خلاصه بحث و جمع‌بندی………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۳

فصل سوم: بررسی ساختاری خطابه در عصر مملوکی

۳-۱. مقدّمه………………………………………………………………………………………………………………………………………. ۳۶

۳-۲. عناصر ادب……………………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۶

۳-۲-۱. عاطفه…………………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۶

۳-۲-۲. موسیقی کلام ………………………………………………………………………………………………………………… ۳۶

۳-۲-۳. هنجارشکنی ………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۸

۳-۲-۳-۱. هنجارگریزی معنایی ……………………………………………………………………………………………. ۳۸

۳-۲-۳-۱-۱. تشخیص ……………………………………………………………………………………………………. ۳۸

۳-۲-۳-۱-۲. پارادوکس …………………………………………………………………………………………………. ۳۹

۳-۲-۳-۲. هنجارگریزی واژگانی ……………………………………………………………………………………………. ۳۹

۳-۳. اسلوب معانی …………………………………………………………………………………………………………………………… ۳۹

۳-۳-۱. ندا………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۹

۳-۳-۲. استفهام ………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۰

۳-۳-۳. امر ………………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۱

۳-۳-۴. نهی ………………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۱

۳-۳-۵. استفاده از روش قصر ……………………………………………………………………………………………………… ۴۲

۳-۳-۶. قسم ……………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۲

۳-۳-۷. تصویرسازی با استفاده از طبیعت ……………………………………………………………………………………. ۴۲

۳-۳-۸. ایجاز ……………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۳

۳-۳-۸-۱. ایجاز قصر ……………………………………………………………………………………………………………. ۴۳

۳-۳-۸-۲.  ایجاز حذف ………………………………………………………………………………………………………… ۴۳

۳-۳-۹. اطناب …………………………………………………………………………………………………………………………… ۴۳

۳-۳-۹-۱. تکرار …………………………………………………………………………………………………………………… ۴۴

۳-۳-۹-۱-۱. بزرگداشت مقام …………………………………………………………………………………………. ۴۴

۳-۳-۹-۱-۲. افزودن رغبت به گذشت کردن …………………………………………………………………… ۴۴

۳-۳-۹-۲. اعتراض ……………………………………………………………………………………………………………….. ۴۴

۳-۳-۹-۳. تذییل …………………………………………………………………………………………………………………. ۴۴

۳-۳-۹-۴. احتراس ………………………………………………………………………………………………………………. ۴۵

۳-۳-۹-۵. تتمیم …………………………………………………………………………………………………………………. ۴۵

۳-۳-۹-۶. ایضاح بعد از ابهام ……………………………………………………………………………………………….. ۴۵

۳-۳-۹-۷. ذکر عام پس از خاص ………………………………………………………………………………………….. ۴۶

۳-۳-۹-۸. ذکر خاص بعد از عام …………………………………………………………………………………………… ۴۶

۳-۳-۹-۹. ایغال …………………………………………………………………………………………………………………… ۴۶

۳-۴. آرایه‌های ادبی …………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۷

۳-۴-۱. آرایه‌های بیانی ………………………………………………………………………………………………………………. ۴۷

۳-۴-۱-۱. تشبیه …………………………………………………………………………………………………………………. ۴۷

الف: تشبیه به لحاظ وجه‌شبه …………………………………………………………………………………………… ۴۷

*تشبیه مجمل……………………………………………………………………………………………………………. ۴۷

*تشبیه مفصل……………………………………………………………………………………………………………. ۴۸

ب: تشبیه بلیغ …………………………………………………………………………………………………………… ۴۸

ج: تشبیه به اعتبار طرفین …………………………………………………………………………………………… ۴۸

*تشبیه جمع……………………………………………………………………………………………………………… ۴۸

*تشبیه تسویه…………………………………………………………………………………………………………….. ۴۹

۳-۴-۱-۲. مجاز ……………………………………………………………………………………………………………………. ۴۹

۳-۴-۱-۲-۱. مجاز مرسل مفرد ………………………………………………………………………………………. ۴۹

۳-۴-۱-۲-۲. مجاز عقلی ………………………………………………………………………………………………… ۵۱

۳-۴-۱-۳.  استعاره ………………………………………………………………………………………………………………. ۵۱

* استعاره مکنیه……………………………………………………………………………………………………………….. ۵۲

۳-۴-۱-۴. کنایه …………………………………………………………………………………………………………………… ۵۲

۳-۴-۲. آرایه‌های بدیعی …………………………………………………………………………………………………………….. ۵۳

۳-۴-۲-۱. محسنات معنوی ………………………………………………………………………………………………….. ۵۳

۳-۴-۲-۱-۱. طباق ………………………………………………………………………………………………………… ۵۳

۳-۴-۲-۱-۲. مراعات نظیر ……………………………………………………………………………………………… ۵۴

۳-۴-۲-۱-۳. عکس ………………………………………………………………………………………………………… ۵۴

۳-۴-۲-۱-۴. مبالغه ……………………………………………………………………………………………………….. ۵۵

۳-۴-۲-۱-۵. تجاهل العارف (جاهل‌نمایی آگاه) ……………………………………………………………….. ۵۵

۳-۴-۲-۱-۶. تشابه‌الاطراف (همانندی کرانه‌های سخن) ………………………………………………….. ۵۵

الف. تشابه‌الاطراف معنوی …………………………………………………………………………………………… ۵۵

ب. تشابه‌الاطراف لفظی ………………………………………………………………………………………………. ۵۵

۳-۴-۲-۱-۷. استتباع …………………………………………………………………………………………………….. ۵۶

۳-۴-۲-۱-۸. تناسب و سازگاری لفظ با معنا …………………………………………………………………… ۵۶

۳-۴-۲-۱-۹. صنعت تفریق ……………………………………………………………………………………………. ۵۶

۳-۴-۲-۲. محسنات لفظی …………………………………………………………………………………………………… ۵۷

۳-۴-۲-۲-۱. جناس ………………………………………………………………………………………………………. ۵۷

الف: جناس تام……………………………………………………………………………………………………………. ۵۷

ب: جناس غیر تام ………………………………………………………………………………………………………. ۵۷

ج. جناس اشتقاق ………………………………………………………………………………………………………. ۵۷

د. جناس مضارع ………………………………………………………………………………………………………… ۵۸

ه. جناس لاحق …………………………………………………………………………………………………………… ۵۸

و. جناس لفظی ………………………………………………………………………………………………………….. ۵۸

ز. جناس مصحف ………………………………………………………………………………………………………… ۵۹

۳-۴-۲-۲-۲. سجع ………………………………………………………………………………………………………… ۵۹

الف. سجع مطرف ……………………………………………………………………………………………………….. ۵۹

ب. سجع مرصّع …………………………………………………………………………………………………………. ۶۰

۳-۴-۲-۲-۳. موازنه ……………………………………………………………………………………………………….. ۶۰

۳-۴-۲-۲-۴. ترصیع ………………………………………………………………………………………………………. ۶۰

۳-۴-۲-۲-۵. لزوم ما لا یلزم …………………………………………………………………………………………… ۶۰

۳-۴-۲-۲-۶. رد العجز علی الصدر …………………………………………………………………………………… ۶۱

۳-۵ بازتاب آیات قرآنی و نهج‌البلاغه در خطبه‌های عصر ممالیک……………………………………………………….. ۶۱

۳-۵-۱. تاثیرپذیری از قرآن کریم…………………………………………………………………………………………………. ۶۱

۳-۵-۲.تاثیرپذیری از نهج‌البلاغه………………………………………………………………………………………………….. ۶۳

۳-۵-۳. تأثیرپذیری از احادیث نبّوی……………………………………………………………………………………………. ۶۵

خلاصه بحث و جمع‌بندی …………………………………………………………………………………………………………………. ۶۶

 

فصل چهارم : بررسی درونمایه‌های خطابه در عصر مملوکی

۴-۱.  مقدّمه:(انواع خطبه‌ها) ……………………………………………………………………………………………………………. ۶۸

۴-۱-۱. خطبه در وصف رود نیل ………………………………………………………………………………………………… ۶۹

۴-۱-۲. خطبه‌های حماسی ………………………………………………………………………………………………………… ۷۰

۴-۱-۳. خطبه‌های دینی……………………………………………………………………………………………………………… ۷۱

۴-۱-۳-۱. خطبه‌ی دینی با رویکرد مدح خلیفه ……………………………………………………………………. ۷۱

۴-۱-۳-۲. خطبه دینی با رویکرد توجه به آخرت ………………………………………………………………….. ۷۲

۴-۱-۳-۳. خطبه دینی با رویکرد عدم دلبستگی به دنیا ………………………………………………………… ۷۳

۴-۱-۴.خطبه ازدواج ………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۴

۴-۱-۵. خطبه‌های تعلیمی …………………………………………………………………………………………………………. ۷۵

۴-۱-۶. خطبه‌های اخلاقی………………………………………………………………………………………………………….. ۷۷

۴-۲-ذکر محتوایی خطبه‌ها……………………………………………………………………………………………………………….. ۷۹

۴-۲-۱. نزول آب از بهشت برای بندگان………………………………………………………………………………………. ۷۹

۴-۲-۲.  مدح پیامبر (ص) در کتب آسمانی…………………………………………………………………………………. ۷۹

۴-۲-۳. ناتوانایی انسان در شکرگزاری از نعمت‌های الهی……………………………………………………………… ۸۰

۴-۲-۴. آگاهی خداوند بر ریزترین مخلوقات…………………………………………………………………………………. ۸۰

۴-۲-۵. تسبیح خداوند توسط فرشتگان ……………………………………………………………………………………… ۸۰

۴-۲-۶.کوههاسرچشمه‌یآب دریاها……………………………………………………………………………………………….. ۸۰

۴-۲-۷. عدم توانایی انسان در هدایت و کنترل آب‌ها……………………………………………………………………. ۸۰

۴-۲-۸.  نزول برکات آسمانی به قدرت الهی………………………………………………………………………………… ۸۱

۴-۲-۹. حمد خداوند در سختی‌ها و آسایش………………………………………………………………………………… ۸۱

۴-۲-۱۰. امامان، راهنمای انسان…………………………………………………………………………………………………. ۸۱

۴-۲-۱۱. عموی پیامبر (ص)  برطرف‌کننده‌ی اندوه ایشان……………………………………………………………. ۸۲

۴-۲-۱۲.  امامت از واجبات اسلام………………………………………………………………………………………………. ۸۲

۴-۲-۱۳. برپایی جهاد با اجتماع مردم………………………………………………………………………………………… ۸۲

۴-۲-۱۴. گناه عامل کشت و کشتار……………………………………………………………………………………………… ۸۲

۴-۲-۱۵. بی‌رحمی دشمنان نسبت  به افراد بی‌گناه ……………………………………………………………………. ۸۳

۴-۲-۱۶. پرهیزگاری و انفاق در راه خدا………………………………………………………………………………………. ۸۳

۴-۲-۱۷. بخل نورزیدن عامل رستگاری………………………………………………………………………………………… ۸۳

۴-۲-۱۸. مدح ظاهر بیبرس و شجاعت او…………………………………………………………………………………….. ۸۳

۴-۲-۱۹. اخلاص رمز موفقیت…………………………………………………………………………………………………….. ۸۴

۴-۲-۲۰. ذخیره اعمال انسان‌ها بر اساس تقوا …………………………………………………………………………….. ۸۴

۴-۲-۲۱. استغفار جستن از پروردگار…………………………………………………………………………………………… ۸۴

۴-۲-۲۲. نزدیکی مرگ و کوتاه بودن عمر دنیا…………………………………………………………………………….. ۸۵

۴-۲-۲۳ هشدار به غرق شدگان در لذّات دنیوی………………………………………………………………………….. ۸۵

۴-۲-۲۴. فرصت توبه به بندگان…………………………………………………………………………………………………… ۸۵

۴-۲-۲۵. انسان عامل سستی و کوتاهی در اعمال خود………………………………………………………………… ۸۵

۴-۲-۲۶. خداوند حسابگر اعمال همه‌ی بندگان…………………………………………………………………………… ۸۶

۴-۲-۲۷. غلبه رحمت الهی بر غضب او……………………………………………………………………………………….. ۸۶

۴-۲-۲۸. خداوند خالق هستی……………………………………………………………………………………………………. ۸۶

۴-۲-۲۹. تقدیس نام‌های الهی……………………………………………………………………………………………………. ۸۷

۴-۲-۳۰. ظرفیت قلب در خیر و شرّ…………………………………………………………………………………………….. ۸۷

۴-۲-۳۱. دوری جستن از حبّ دنیا و توشه‌برداشتن از آن……………………………………………………………. ۸۷

۴-۲-۳۲. عدم بازداری از مرگ با فدیه دادن………………………………………………………………………………… ۸۷

۴-۲-۳۳. مرگ و زندگی به دست خداوند……………………………………………………………………………………. ۸۸

۴-۲-۳۴. بازگشت همه به سوی پروردگار…………………………………………………………………………………….. ۸۸

۴-۲-۳۵. اهمیت و فواید ازدواج………………………………………………………………………………………………….. ۸۹

۴-۲-۳۶. وفاداری بیشتر بین زوجین از طریق ازدواجهای فامیلی…………………………………………………. ۸۹

۴-۲-۳۷.  عقل وجه تمایز انسان با دیگر موجودات……………………………………………………………………… ۹۰

۴-۲-۳۸. هدف از خلقت انس و جن……………………………………………………………………………………………. ۹۰

۴-۲-۳۹.  پیامبر(ص)  حجت کامل و رسای الهی………………………………………………………………………… ۹۰

۴-۲-۴۰.  شریعت پیامبر اکرم (ص) مُهر باطلی بر ادیان غیر الهی……………………………………………….. ۹۱

۴-۲-۴۱.  آفرینش انسان از آب و خاک……………………………………………………………………………………….. ۹۱

۴-۲-۴۲.  بندگان صالح وارثان زمین…………………………………………………………………………………………… ۹۱

۴-۲-۴۳. غربت گزینی، عامل مصیبت و گرفتاری…………………………………………………………………………. ۹۱

خلاصه بحث و جمع‌بندی……………………………………………………………………………………………………………………….. ۹۲

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………………………………………………….. ۹۴

         

         

نقد و بررسی‌ها

هیچ دیدگاهی برای این محصول نوشته نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “بررسی ساختاری و محتوایی خطابه در عصر مملوکی”
قبلا حساب کاربری ایجاد کرده اید؟
گذرواژه خود را فراموش کرده اید؟
Loading...